คู่มือ Enneagram สำหรับ HR และหัวหน้าทีม

Enneagram ในที่ทำงาน: เข้าใจ 9 ลักษณ์ เพื่อหัวหน้าและทีมที่คุยกันรู้เรื่อง

โดย โสภณ มีสกุล (พี่ต๋อง) · ผู้สอนวิชา Enneagram for Entrepreneur มหาวิทยาลัยกรุงเทพ · ปรับปรุงล่าสุด 29 กันยายน 2569

ถ้าคุณเคยรู้สึกว่า “สั่งงานเหมือนกัน แต่ลูกน้องแต่ละคนตอบรับไม่เหมือนกัน” Enneagram (นพลักษณ์) คือกรอบที่ช่วยให้เห็นว่า แต่ละคนมีแรงจูงใจและความกลัวลึก ๆ ต่างกัน 9 แบบ เมื่อเข้าใจตรงนี้ หัวหน้าจะเลือกวิธีคุย มอบหมายงาน และให้ feedback ได้เหมาะกับคนตรงหน้ามากขึ้น

สรุปสั้น: Enneagram ไม่ใช่เครื่องมือติดป้ายหรือเดาใจคน แต่เป็นกรอบให้แต่ละคนสะท้อนตัวเอง แล้วเห็นว่าความต่างในทีมเกิดจากสิ่งที่แต่ละคนให้ความสำคัญ ไม่ใช่เพราะใครดีหรือแย่กว่ากัน

Enneagram คืออะไร

Enneagram แบ่งแรงจูงใจของคนออกเป็น 9 ลักษณ์ (type) แต่ละลักษณ์มีสิ่งที่อยากได้ลึก ๆ (basic desire) และสิ่งที่กลัวลึก ๆ (basic fear) ต่างกัน สิ่งนี้อธิบายได้ว่าทำไมคนสองคนเจอสถานการณ์เดียวกัน แต่ตอบสนองต่างกันมาก

ในงาน HR และการพัฒนาทีม ผมใช้ Enneagram เพื่อชวนคุยสามเรื่อง: เราทำงานได้ดีเมื่อไร เราเครียดแล้วเป็นแบบไหน และเราอยากให้คนอื่นสื่อสารกับเราอย่างไร

9 ลักษณ์ในที่ทำงาน: จุดแข็ง จุดเปราะ และสิ่งที่หัวหน้าช่วยได้

ลักษณ์ 1 ผู้ปรับปรุง (Reformer)

• จุดแข็งในงาน: อยากทำสิ่งที่ถูกต้องและดีขึ้น ใส่ใจคุณภาพและมาตรฐาน
• จุดเปราะ: กลัวว่าตัวเองหรืองานจะผิดหรือไม่ดีพอ อาจกลายเป็นวิจารณ์ตัวเองและคนอื่นหนัก
• หัวหน้าช่วยได้โดย: ตกลงเกณฑ์ “ดีพอ” ให้ชัดก่อนเริ่มงาน และชมความตั้งใจ ไม่ใช่แค่ชี้จุดผิด

ลักษณ์ 2 ผู้ให้ (Helper)

• จุดแข็งในงาน: อ่านความต้องการของคนรอบตัวเก่ง พร้อมช่วยทีมเสมอ
• จุดเปราะ: อยากเป็นที่รักและเป็นที่ต้องการ อาจรับงานเกินตัวจนลืมดูแลตัวเอง
• หัวหน้าช่วยได้โดย: ถามถึงภาระงานและความต้องการของเขาเองบ้าง และขอบคุณให้เจาะจง

ลักษณ์ 3 ผู้มุ่งความสำเร็จ (Achiever)

• จุดแข็งในงาน: ขับเคลื่อนเป้าหมาย ปรับตัวเร็ว ทำงานให้เห็นผล
• จุดเปราะ: กลัวว่าตัวเองไม่มีคุณค่า อาจเร่งจนมองข้ามความรู้สึกหรือรายละเอียด
• หัวหน้าช่วยได้โดย: ตั้งเป้าหมายที่วัดผลได้ และเปิดพื้นที่ให้พูดถึงความท้าทายได้โดยไม่เสียหน้า

ลักษณ์ 4 ผู้มีเอกลักษณ์ (Individualist)

• จุดแข็งในงาน: สร้างสรรค์ มีมุมมองลึก เข้าใจอารมณ์ความรู้สึก
• จุดเปราะ: กลัวว่าตัวเองไม่มีความหมาย อาจรู้สึกว่าคนอื่นไม่เข้าใจ
• หัวหน้าช่วยได้โดย: ให้โอกาสใส่ความคิดของตัวเองในงาน และรับฟังความรู้สึกโดยไม่รีบแก้

ลักษณ์ 5 นักสังเกตการณ์ (Investigator)

• จุดแข็งในงาน: วิเคราะห์ลึก ค้นคว้าก่อนตัดสินใจ ทำงานอิสระได้ดี
• จุดเปราะ: กลัวว่าจะไม่มีความสามารถพอ อาจถอยห่างและเก็บข้อมูลไว้กับตัว
• หัวหน้าช่วยได้โดย: ส่งข้อมูลให้ล่วงหน้าก่อนประชุม และให้เวลาคิดก่อนขอคำตอบ

ลักษณ์ 6 ผู้ภักดี (Loyalist)

• จุดแข็งในงาน: รอบคอบ มองเห็นความเสี่ยง ซื่อสัตย์ต่อทีม
• จุดเปราะ: กลัวไม่มีหลักยึดหรือไม่มีคนสนับสนุน อาจลังเลหรือตั้งคำถามมาก
• หัวหน้าช่วยได้โดย: อธิบายเหตุผลและแผนสำรองให้ชัด และตอบคำถามอย่างใจเย็น

ลักษณ์ 7 ผู้รักความสนุก (Enthusiast)

• จุดแข็งในงาน: มีไอเดีย มองโลกบวก จุดพลังให้ทีม
• จุดเปราะ: กลัวติดอยู่กับความยากหรือความเบื่อ อาจเริ่มหลายอย่างแต่ไม่จบ
• หัวหน้าช่วยได้โดย: ช่วยเลือกสิ่งที่สำคัญที่สุด และแบ่งงานเป็นช่วงสั้นที่เห็นความคืบหน้า

ลักษณ์ 8 ผู้ท้าทาย (Challenger)

• จุดแข็งในงาน: ตัดสินใจเด็ดขาด กล้าชน ปกป้องทีม
• จุดเปราะ: กลัวถูกควบคุมหรือถูกทำร้าย อาจดูแข็งกร้าวจนคนไม่กล้าพูด
• หัวหน้าช่วยได้โดย: คุยตรงไปตรงมา ให้อำนาจตัดสินใจในขอบเขตที่ชัด

ลักษณ์ 9 ผู้ประสานไมตรี (Peacemaker)

• จุดแข็งในงาน: รับฟัง ใจเย็น เชื่อมคนที่เห็นต่างเข้าหากัน
• จุดเปราะ: กลัวความขัดแย้งและการแตกแยก อาจเลี่ยงการพูดสิ่งที่คิดจริง
• หัวหน้าช่วยได้โดย: ถามความเห็นเขาตรง ๆ และให้เวลาตอบ โดยไม่เร่งหรือกดดัน

ใช้ Enneagram กับทีมอย่างไรให้ได้ผล

• ให้แต่ละคนสำรวจและเลือกลักษณ์ของตัวเอง ไม่ใช่ให้หัวหน้าตัดสินแทน
• ใช้เป็นภาษากลางในทีม เช่น “ตอนเครียดฉันมักจะ…” แทนการตัดสินว่าใครนิสัยไม่ดี
• จับคู่กับเรื่องงานจริง: การมอบหมายงาน การให้ feedback การประชุม และการตัดสินใจ
• ทบทวนเป็นระยะ คนเราเติบโตได้ ลักษณ์ไม่ใช่กรอบที่ขังเราไว้

ประสบการณ์สอน Enneagram ของผม

ผมสอนวิชา Enneagram for Entrepreneur ให้นักศึกษาปริญญาตรี มหาวิทยาลัยกรุงเทพ ตั้งแต่ปี 2564 และสอนหลักสูตร Sales Decoded ที่ใช้ Enneagram ช่วยทีมขายเข้าใจลูกค้าร่วมกับ EXP Learn ถ้าอยากดูตัวอย่างแบบสั้น ๆ ลองดูคลิปความรู้ Enneagram ที่ TikTok EXP Learn ได้ครับ

คำถามที่พบบ่อย

ลักษณ์เปลี่ยนได้ไหม?

ลักษณ์หลักมักค่อนข้างคงที่ แต่พฤติกรรมเปลี่ยนและเติบโตได้ Enneagram จึงช่วยให้เห็นว่าเราจะพัฒนาไปทางไหน ไม่ได้บอกว่าเราต้องเป็นแบบนี้ตลอดไป

ทำแบบทดสอบออนไลน์แล้วรู้ลักษณ์เลยไหม?

แบบทดสอบช่วยเป็นจุดเริ่มต้นได้ แต่ควรอ่านคำอธิบายและสะท้อนตัวเองประกอบ เพราะคำตอบอาจเอนตามสิ่งที่เราอยากเป็นมากกว่าสิ่งที่เราเป็น

Enneagram ต่างจาก MBTI หรือ DISC อย่างไร?

MBTI และ DISC เน้นอธิบายรูปแบบความคิดหรือพฤติกรรมที่เห็น ส่วน Enneagram เน้นแรงจูงใจและความกลัวลึก ๆ ที่อยู่เบื้องหลังพฤติกรรม จึงใช้คู่กันได้

อยากจัดเวิร์กช็อป Enneagram ให้ทีม? เล่าโจทย์ให้พี่ต๋องฟัง →